مقدمه: اختلال طیف اوتیسم با ایجاد مشکلات ارتباطی و رفتاری، فشار مراقبتی سنگینی بر مادران تحمیل میکند. در این میان، آموزش معنویت میتواند بهعنوان رویکردی حمایتی و مؤثر در کاهش این فشار مطرح شود. بنابراین هدف این مطالعه تأثیر آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم بود. روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون – پسآزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی مادران کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم در مدارس استثنایی مشهد در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ بود که با روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. نمونه مورد مطالعه ۵۰ نفر بود که بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۵ نفر) و کنترل (۲۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی ۸ جلسه در شبکههای اجتماعی آموزش معنویت دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل مداخلهای دریافت نکرد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه فشار مراقبتی نواک و گست (۱۹۸۹) بود و دادهها با استفاده از آزمونهای تحلیل کوواریانس چندمتغیری و یکمتغیری (مانکوا و آنکوا) در نرمافزار SPSS-26 تحلیل شد. یافتهها: نتایج نشان داد اختلاف آماری معناداری بین میانگینهای فشار مراقبتی مادران در گروههای کنترل و آزمایش وجود دارد. بر این اساس آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم تاثیر دارد. اندازه اثر این آموزش 81 درصد است، که نشاندهنده تاثیرگذاری بالا و قوی آن است. نتیجهگیری: در مجموع، نتایج این پژوهش دلالتهای کاربردی مهمی برای متخصصان سلامت و سیاستگذاران آموزشی دارد. طراحی و اجرای برنامههای آموزش معنویت در بستر شبکههای اجتماعی میتواند بهعنوان یک راهکار کمهزینه، قابلدسترس و اثربخش برای حمایت از مادران کودکان مبتلا به اوتیسم مورد استفاده قرار گیرد.
3. Klein J, Kerns C, Hills K, Hogan A, Matherly S, Roberts J. Brief Report: Prevalence and Predictors of DSM-Specific and Distinct Anxiety in Cognitively Impaired Autistic Preschool Children. J Autism Dev Disord. 2025;55(5):1923-1931. doi: 1007/s10803-023-05978-9.
4. Saigh BH. Breastfeeding duration and neurodevelopment: insights into autism spectrum disorders and weaning practices. J Health Popul Nutr. 2025;44(1):62. doi: 1186/s41043-025-00784-8.
5. Bryers A, Hawkes CA, Parkin E, Dawson N. Progress towards understanding risk factor mechanisms in the development of autism spectrum disorders. Biochem Soc Trans. 2024;52(5):2047-2058. doi: 1042/BST20231004.
6. Qi L, Yang J, Niu Q, Li J. Exploring pesticide risk in autism via integrative machine learning and network toxicology. Ecotoxicol Environ Saf. 2025;297:118233. doi: 11016/j.ecoenv.2025.118233.
7. Lipiński P. Autism spectrum disorder and inherited metabolic diseases: are there any common features? Pediatr Endocrinol Diabetes Metab. 2025;31(1):30-34. doi: 5114/pedm.2025.148397.
8. Moreno RJ, Ashwood P. An Update on Microbial Interventions in Autism Spectrum Disorder with Gastrointestinal Symptoms. Int J Mol Sci. 2024;25(23):13078. doi: 3390/ijms252313078.
9. Inal-Kaleli I, Dogan N, Kose S, Bora E. Investigating the Presence of Autistic Traits and Prevalence of Autism Spectrum Disorder Symptoms in Anorexia Nervosa: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int J Eat Disord. 2025;58(1):66-90. doi: 1002/eat.24307.
10. Galiano AR, Mekomedemb F, Helmlinger AE, Baudouin JY. Autistic-like social communication disorders and sensory profile in visually impaired children: Similarity and divergence with autism spectrum disorders. Acta Psychol (Amst). 2024;250:104544. doi: 1016/j.actpsy.2024.104544.
11. Długosz A, Wróblewski M, Błaszak B, Szulc J. The Role of Nutrition, Oxidative Stress, and Trace Elements in the Pathophysiology of Autism Spectrum Disorders. Int J Mol Sci. 2025;26(2):808. doi: 3390/ijms26020808.
12. Ozler E, Sanlier N. Nutritional Approaches in Autism Spectrum Disorder: A Scoping Review. Curr Nutr Rep. 2025;14(1):61. doi: 1007/s13668-025-00655-y.
13. Li CV, Knoblich JA. Advancing autism research: Insights from brain organoid modeling. Curr Opin Neurobiol. 2025;92:103030. doi: 1016/j.conb.2025.103030.
14. Pazuniak M, Pekrul SR. Obsessive-Compulsive Disorder in Autism Spectrum Disorder Across the Lifespan. Child Adolesc Psychiatr Clin N Am. 2020;29(2):419-432. doi: 1016/j.chc.2019.12.003.
15. Tafolla M, Singer H, Lord C. Autism Spectrum Disorder Across the Lifespan. Annu Rev Clin Psychol. 2025;21(1):193-220. doi: 1146/annurev-clinpsy-081423-031110.
یادگارپور,حانیه و سعیدی,مریم . (1404). تأثیر آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم. رویکردهای نوین در مدیریت آموزش و علوم سلامت, 2(1), 57-66. doi: 10.22034/edus.2025.543390.1005
MLA
یادگارپور,حانیه , و سعیدی,مریم . "تأثیر آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم", رویکردهای نوین در مدیریت آموزش و علوم سلامت, 2, 1, 1404, 57-66. doi: 10.22034/edus.2025.543390.1005
HARVARD
یادگارپور حانیه, سعیدی مریم. (1404). 'تأثیر آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم', رویکردهای نوین در مدیریت آموزش و علوم سلامت, 2(1), pp. 57-66. doi: 10.22034/edus.2025.543390.1005
CHICAGO
حانیه یادگارپور و مریم سعیدی, "تأثیر آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم," رویکردهای نوین در مدیریت آموزش و علوم سلامت, 2 1 (1404): 57-66, doi: 10.22034/edus.2025.543390.1005
VANCOUVER
یادگارپور حانیه, سعیدی مریم. تأثیر آموزش معنویت مبتنی بر شبکههای اجتماعی بر فشار مراقبتی مادران دارای کودکان اختلال طیف اوتیسم. مدیریت آموزش - علوم سلامت, 1404; 2(1): 57-66. doi: 10.22034/edus.2025.543390.1005
