بررسی اثرافزودن دونپزیل به سرترالین در درمان اختلال افسردگی اساسی: یک مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی دو سو کور

حسینی تالاری, سید داود; فرنیا, سمانه; هندویی, نرجس; یزدانی چراتی, جمشید

doi:10.22034/edus.2025.236564

بررسی اثرافزودن دونپزیل به سرترالین در درمان اختلال افسردگی اساسی: یک مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی دو سو کور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید داود حسینی تالاری ¹

سمانه فرنیا ²

نرجس هندویی ³

جمشید یزدانی چراتی ⁴

¹ استادیار طب روان‌تنی، گروه روانپزشکی، دانشکده پزشکی، بیمارستان آیت‌الله روحانی، دانشگاه علوم پزشکی بابل، بابل، ایران

² دانشیار روان‌پزشکی، گروه روان‌پزشکی، دانشکده پزشکی و مرکز تحقیقات روان‌پزشکی و علوم رفتاری، مؤسسه اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی

³ دانشیار داروسازی بالینی، گروه فارماکوتراپی، دانشکده داروسازی و مرکز تحقیقات روان‌پزشکی و علوم رفتاری، مؤسسه اعتیاد، دانشگاه

⁴ استاد آمار زیستی، گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات علوم سلامت، مؤسسه اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی مازندران،

10.22034/edus.2025.236564

چکیده

مقدمه: گزارشات اندکی در ارتباط با استفاده از دونپزیل در درمان افسردگی در غیاب اختلالات شناختی هم وجود دارد. بنابراین هدف از این مطالعه بررسی تأثیر دونپزیل در درمان علایم افسردگی و اختلال حافظه در بیماران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی بود.
مواد و روش ها: در این مطالعه 40 بیمار مبتلا به اختلال افسردگی اساسی به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. برای گروه اول سرترالین + پلاسبو و برای گروه دوم سرترالین + دونپزیل به مدت سه ماه تجویز شد. بعد از گذشت سه ماه از درمان ترکیبی، سرترالین با همان دوز قبلی ادامه پیدا کرد ولی تجویز پلاسبو و دونپزیل متوقف گردید. جهت گردآوری داده‌ها از پرسشنامه افسردگی همیلتون و آزمون حافظه وکسلر، قبل از درمان و طی درمان ترکیبی و پس از درمان استفاده شد.
نتایج: در آنالیز اندازه‌گیری تکرار شونده در دو گروه مداخله، کاهش نمره افسردگی در طی درمان تا ماه سوم تفاوت معنی‌داری در دو گروه مداخله نداشت. تنها در ماه ششم بعد از شروع درمان (سه ماه بعد از قطع دونپزیل و پلاسبو) نمره افسردگی در گروه دریافت‌کننده سرترالین و پلاسبو نسبت به ماه سوم افزایش داشته که موجب اختلاف معنی‌دار در کاهش نمره افسردگی در دو گروه مداخله شده است. در هر دو گروه آزمون به ترتیب سرترالین+پلاسبو و سرترالین+دونپزیل، نمره آزمون حافظه بعد از 3 ماه از شروع درمان افزایش معنی‌داری داشت. اما در ماه ششم (3 ماه بعد از قطع دونپزیل و پلاسبو) نمره آزمون حافظه در گروه دریافت‌کننده پلاسبو نسبت به شروع درمان تفاوت معنی‌داری نداشت؛ در حالی‌که در گروه دریافت کننده دونپزیل نسبت به قبل از درمان افزایش معنی‌دار داشت.
نتیجه گیری: به طور کلی می‌توان بیان نمود که بهبودی افسردگی و حافظه با مصرف دونپزیل به همراه داروی ضد افسردگی پایدارتر بود.

کلیدواژه‌ها

افسردگی

اختلال شناختی

مهارکننده کولین استراز

دونپزیل

IRCT Registration Number: IRCT2013031011885N2

1. Zaninotto AL, Bueno OF, Pradella-Hallinan M, Tufik S, Rusted J, Stough C, Pompéia S. Acute cognitive effects of donepezil in young, healthy volunteers. Hum Psychopharmacol. 2009;24(6):453-64. doi: 10.1002/hup.1044

2. Mahdirejei HA, Peeri M, Azarbayjani MA, Fattahi Masrour F. Fluoxetine combined with swimming exercise synergistically reduces lipopolysaccharide-induced depressive-like behavior by normalizing the HPA axis and brain inflammation in mice. Pharmacol Biochem Behav. 2023;232:173640. doi: 10.1016/j.pbb.2023.173640

3. McDermott CL, Gray SL. Cholinesterase inhibitor adjunctive therapy for cognitive impairment and depressive symptoms in older adults with depression. Ann Pharmacother. 2012;46(4):599-605. doi: 10.1345/aph.1Q445

4. Soto NN, Gaspar P, Bacci A. Not Just a Mood Disorder─Is Depression a Neurodevelopmental, Cognitive Disorder? Focus on Prefronto-Thalamic Circuits. ACS Chem Neurosci. 2024;15(8):1611-1618. doi: 10.1021/acschemneuro.3c00828

5. Koenig HG. Adjuvant and mainstream treatments for depression, schizophrenia, obsessive-compulsive disorder, and cognitive impairment. Int J Psychiatry Med. 2024;59(5):507-510. doi: 10.1177/00912174241274420

6. Battle CE, Abdul-Rahim AH, Shenkin SD, Hewitt J, Quinn TJ. Cholinesterase inhibitors for vascular dementia and other vascular cognitive impairments: a network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2021;2(2):CD013306. doi: 10.1002/14651858.CD013306.pub2

7. Zacková L, Jáni M, Brázdil M, Nikolova YS, Marečková K. Cognitive impairment and depression: Meta-analysis of structural magnetic resonance imaging studies. Neuroimage Clin. 2021;32:102830. doi: 10.1016/j.nicl.2021.102830

8. Mirchandaney R, Barete R, Asarnow LD. Moderators of Cognitive Behavioral Treatment for Insomnia on Depression and Anxiety Outcomes. Curr Psychiatry Rep. 2022;24(2):121-128. doi: 10.1007/s11920-022-01326-3

9. Chen Y, Lai M, Tao M. Evaluating the efficacy and safety of Alzheimer's disease drugs: A meta-analysis and systematic review. Medicine (Baltimore). 2024;103(16):e37799. doi: 10.1097/MD.0000000000037799

10. Amouzad Mahdirejei H, Peeri M, Azarbayjani MA, Masrour FF. Diazepam and exercise training combination synergistically reduces lipopolysaccharide-induced anxiety-like behavior and oxidative stress in the prefrontal cortex of mice. Neurotoxicology. 2023;97:101-108. doi: 10.1016/j.neuro.2023.06.004

11. Jia M, Fan Y, Ma Q, Yang D, Wang Y, He X, et al. Gut microbiota dysbiosis promotes cognitive impairment via bile acid metabolism in major depressive disorder. Transl Psychiatry. 2024;14(1):503. doi: 10.1038/s41398-024-03211-4

12. Ray I, Fulham L, Simpson AI, Vogel T, Gerritsen C, Patel K, Jones RM. A comparison of men and women referred to provincial correctional mental health services in Ontario, Canada. Crim Behav Ment Health. 2022;32(5):358-370. doi: 10.1002/cbm.2263

13. Miozzo R, Eaton W, Bienvenu OJ, Samuels J, Nestadt G. Psychiatric comorbidity in the Baltimore ECA follow-up study: the matrix approach. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol. 2023;58(1):141-151. doi: 10.1007/s00127-021-02184-9

14. Pompeia S, Gouveia JR, Galduróz JC. Acute mood effect of donepezil in young, healthy volunteers. Hum Psychopharmacol. 2013;28(3):263-9. doi: 10.1002/hup.2319

15. Resnick B, Galik E, Boltz M, Holmes S, Fix S, Vigne E, Zhu S, Lewis R. Polypharmacy in Assisted Living and Impact on Clinical Outcomes. Consult Pharm. 2018;33(6):321-330. doi: 10.4140/TCP.n.2018.321

16. Dybicz SB, Keohane DJ, Erwin WG, McRae T, Shah SN. Patterns of cholinesterase-inhibitor use in the nursing home setting: a retrospective analysis. Am J Geriatr Pharmacother. 2006;4(2):154-60. doi: 10.1016/j.amjopharm.2006.06.002

17. Lu PH, Edland SD, Teng E, Tingus K, Petersen RC, Cummings JL; Alzheimer's Disease Cooperative Study Group. Donepezil delays progression to AD in MCI subjects with depressive symptoms. Neurology. 2009;72(24):2115-21. doi: 10.1212/WNL.0b013e3181aa52d3

18. Pelton GH, Harper OL, Tabert MH, Sackeim HA, Scarmeas N, Roose SP, Devanand DP. Randomized double-blind placebo-controlled donepezil augmentation in antidepressant-treated elderly patients with depression and cognitive impairment: a pilot study. Int J Geriatr Psychiatry. 2008;23(7):670-6. doi: 10.1002/gps.1958

19. Collins C, Copeland B, Croucher M. Bipolar affective disorder, type II, apparently precipitated by donepezil. Int Psychogeriatr. 2011;23(3):503-4. doi: 10.1017/S1041610210002206

20. Reynolds CF 3rd, Butters MA, Lopez O, Pollock BG, Dew MA, Mulsant BHet al. Maintenance treatment of depression in old age: a randomized, double-blind, placebo-controlled evaluation of the efficacy and safety of donepezil combined with antidepressant pharmacotherapy. Arch Gen Psychiatry. 2011;68(1):51-60. doi: 10.1001/archgenpsychiatry.2010.184

21. Birks J. Cholinesterase inhibitors for Alzheimer's disease. Cochrane Database Syst Rev. 2006;2006(1):CD005593. doi: 10.1002/14651858.CD005593