مقدمه و هدف: آموزش مجازی به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین آموزشی، در مناطق حاشیه‌نشین می‌تواند نقش مهمی در کاهش محدودیت‌های آموزشی و توسعه فرصت‌های یادگیری داشته باشد. با این حال، اجرای اثربخش آن تحت تأثیر عوامل زیرساختی، انسانی، اجتماعی و مدیریتی قرار دارد. لذا پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی کیفی رهبری آموزش مجازی در مناطق حاشیه‌نشین شهر شیراز انجام شد.

روش کار: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد اشتراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان 18 نفر از خبرگان و متخصصان حوزه مدیریت آموزشی، رهبری آموزشی و آموزش مجازی بودند که به روش هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و روش مقایسه مستمر تا دستیابی به اشباع نظری تحلیل شدند.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که ضعف زیرساخت‌های فناوری، مهارت‌های نیروی انسانی و سیاست‌گذاری و ساختار مدیریت کلان، از شرایط علی مؤثر بر رهبری آموزش مجازی هستند. ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی خانواده‌ها، مقاومت فرهنگی، پایین‌بودن سرمایه اجتماعی و دورافتادگی جغرافیایی نیز از شرایط زمینه‌ای شناسایی شدند. همچنین عوامل بازدارنده و تسهیل‌گر بر اجرای رهبری آموزش مجازی تأثیرگذار بودند. در نهایت، پنج دسته راهبرد شامل زیرساختی و مالی، توانمندسازی نیروی انسانی، محتوایی و آموزشی، فرهنگی و اجتماعی و مدیریتی و نظارتی شناسایی شد.

نتیجه‌گیری: رهبری آموزش مجازی در مناطق حاشیه‌نشین فرایندی چندبعدی و زمینه‌مند است و تحقق آن مستلزم توجه هم‌زمان به زیرساخت‌های فناوری، توانمندسازی نیروی انسانی، شرایط اجتماعی و فرهنگی و مدیریت و نظارت آموزشی است. اجرای مناسب این راهبردها می‌تواند به کاهش شکاف دیجیتال، ارتقای عدالت آموزشی و بهبود کیفیت یادگیری منجر شود.