مقدمه و هدف: بسکتبال به‌عنوان یک ورزش تیمی پرسرعت، نیازمند هماهنگی دقیق بین مهارت‌های فیزیکی، شناختی و فراشناختی است که توانایی بازیکنان در تصمیم‌گیری سریع و مدیریت موقعیت‌های پیچیده را تعیین می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مهارت‌های شناختی و فراشناختی در موفقیت ورزشی نوجوانان بسکتبالیست شهر گرگان انجام شد.
روش کار: جامعه آماری شامل تمامی بسکتبالیست‌های ۱۰ تا ۱۶ ساله این شهر در سال ۱۴۰۲ بود که بر اساس جدول مورگان حجم نمونه ۲۵۰ نفر برآورد شد و در نهایت ۲۵۶ پرسشنامه معتبر وارد تحلیل گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های فراشناخت-30، پرسشنامه توانایی‌های شناختی نجاتی و مقیاس موفقیت ورزشی جمع‌آوری شد و با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۱۶ تحلیل شد.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که متغیرهای شناختی و فراشناختی دارای توزیع نرمال بوده و تفاوت معناداری بین گروه‌های با موفقیت ورزشی ضعیف، متوسط و قوی در هر دو متغیر مشاهده شد. در تحلیل همبستگی پیرسون، انعطاف‌پذیری شناختی (769/0=r)، توجه انتخابی (732/0=r) و تصمیم‌گیری (711/0=r) بیشترین تأثیر را بر موفقیت ورزشی نشان دادند. همچنین، در مهارت‌های فراشناختی، باورهای مثبت نسبت به نگرانی (510/0=r) و خودآگاهی شناختی (488/0=r) بیشترین همبستگی را با موفقیت ورزشی داشتند.
نتیجه گیری: این نتایج بیانگر اهمیت مهارت‌های شناختی و فراشناختی در ارتقای عملکرد ورزشی نوجوانان بسکتبالیست است و نشان می‌دهد که توانایی‌های ذهنی بازیکنان می‌تواند به‌طور مستقیم بر موفقیت ورزشی تأثیرگذار باشد. یافته‌ها تأکید می‌کنند که آموزش‌های هدفمند در حوزه مهارت‌های شناختی و فراشناختی می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری، انعطاف‌پذیری و کنترل هیجانات در موقعیت‌های رقابتی کمک کرده و به توسعه عملکرد ورزشی نوجوانان بسکتبالیست منجر شود.