مقدمه و هدف: طراحی فضاهای آموزشی نقشی حیاتی در شکل‌دهی به تجربیات یادگیری و رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان ایفا می‌کند. با توجه به اهمیت فزاینده خلاقیت و سلامت روان در موفقیت تحصیلی و اجتماعی نسل‌های آینده، بازاندیشی در رویکردهای سنتی طراحی مدارس ضروری به نظر می‌رسد. بنابراین هدف این مطالعه بر ارائه و اعتباریابی طرح‌های پیشنهادی برای مدارس ابتدایی با رویکردی یکپارچه است که ضمن توجه به مؤلفه‌های معماری و محیطی، به طور مؤثری در ارتقاء سطح خلاقیت و سلامت روان دانش‌آموزان شهرستان شاهرود تمرکز دارد.
روش کار: این پژوهش با رویکردی کیفی و با هدف تبیین و اعتباریابی طراحی‌های پیشنهادی انجام شد. ابتدا، مطالعات کتابخانه‌ای گسترده‌ای در حوزه‌های معماری آموزشی، روان‌شناسی محیطی، خلاقیت کودکان و سلامت روان صورت گرفت. سپس، نمونه‌های موردی منتخب با معیارهایی چون کیفیت فضایی و قابلیت الگوبرداری مورد تحلیل قرار گرفتند. در مرحله بعد، با بهره‌گیری از روش اعتباریابی خبرگان، نظرات ۱۰ نفر متخصص شامل روان‌شناسان شناختی، معماران، متخصصان طراحی مدارس و مدیران آموزشی گردآوری و تحلیل شد. تلفیق نتایج حاصل از مطالعات نظری، تحلیل نمونه‌های موردی و نظر متخصصان، منجر به تدوین الگوی نهایی شد.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که عواملی چون انعطاف‌پذیری فضا، نورگیری مناسب، تهویه، استفاده از رنگ‌های متعادل، مقیاس انسانی، ایجاد حس تعلق و امنیت، و ارتباط مؤثر با فضاهای باز و نیمه‌باز، تأثیر بسزایی در افزایش کنجکاوی، تقویت تخیل، بهبود مهارت‌های حل مسئله و ارتقاء خلاقیت دانش‌آموزان دارند. همچنین، محیط آموزشی مساعد می‌تواند به کاهش تنش‌های روانی، ایجاد آرامش و تقویت سلامت روان کودکان کمک کند. اعتباریابی خبرگان نیز بر لزوم تلفیق اصول علمی، نیازهای آموزشی و ملاحظات روان‌شناختی در فرآیند طراحی تأکید داشت.
نتیجه‌گیری: طراحی یکپارچه مدارس ابتدایی، با در نظر گرفتن ابعاد خلاقیت و سلامت روان، می‌تواند به ارتقاء کیفیت تجربیات یادگیری و رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان منجر شود.